જમીનમાલિકોને મળશે યોગ્ય વળતર: સુપ્રીમ કોર્ટએ 2013ના કાયદાનું પાલન ફરજિયાત ગણાવ્યું

સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્ત્વપૂર્ણ ચુકાદો: જમીનમાલિકોને વળતરની ગણતરી માટે ‘કલમ 11’ હેઠળની સૂચનાની તારીખ જ માન્ય ગણાશે

નવી દિલ્હી: ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા એવો નિર્ણાયક ફેસલો કર્યો છે કે જમીન સંપાદન વખતે જમીનની બજાર કિંમત નક્કી કરવાની તારીખ એ માત્ર RFCTLARR અધિનિયમ, 2013ની કલમ 11 હેઠળ જાહેર થયેલી સૂચનાની તારીખ જ ગણાશે — અન્ય કોઈ પહેલાની તારીખ માન્ય ગણાશે નહીં.

મૂળ કેસની પૃષ્ઠભૂમિ:
આ ચુકાદો ગુજરાત હાઈકોર્ટના એક ચુકાદાને પડકારતી એક જમીનમાલિક સુમિત્રાબેન સિંગાભાઈ ગામિત દ્વારા દાખલ અપીલ પર આવ્યો છે. જેમાં ઉકાઈ હાઇ લેવલ કેન્ટોર કેનાલના બાંધકામ માટે તેમની જમીનમાંથી He-0-11-41 ચોરસ મીટર વિસ્તાર વિના કાયદેસર સંપાદન અને વિના વળતરની ચુકવણી નહેર માટે લઈ લેવાયો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટનો આક્ષેપ અને સ્પષ્ટતા:
ન્યાયમૂર્તિ દીપાંકર દત્તા અને ન્યાયમૂર્તિ મનમોહનની ખંડપીઠે સ્પષ્ટ રીતે જણાવી દીધું કે RFCTLARR એક્ટ, 2013ની કલમ 26(1) મુજબ જમીનની બજાર કિંમત એ જ તારીખે નક્કી થવી જોઈએ જ્યારે કલમ 11 હેઠળની સૂચના જાહેર થાય છે.

પીઠે પોતાના ચુકાદામાં જણાવ્યું:
"કાયદામાં 'shall' (અર્થાત ફરજિયાત) શબ્દનો ઉપયોગ તે સ્પષ્ટ કરે છે કે કોર્ટ કે કોઈપણ સત્તાવાળાને મૂલ્યાંકન માટે અલગ તારીખ પસંદ કરવાનો અધિકાર નથી. આ એક બંધારણાત્મક ફરજ છે કે વળતર તત્કાલીન બજાર કિંમત આધારે જ નક્કી થવું જોઈએ."

આ ચુકાદો સ્પષ્ટ કરે છે કે 2014ની તારીખને બજાર કિંમત નક્કી કરવાની ધારીને જે હાઈકોર્ટનું પરિણામ આવ્યું હતું, તે ખોટું હતું અને વાસ્તવિક રીતે હજુ સુધી કલમ 11 હેઠળ સૂચના જારી થઈ જ નથી, એટલે આજ દિવસ સુધી પણ જમીનમાલિક વળતરની યોગ્ય ગણતરીમાંથી વંચિત રહ્યો છે.

અભિયાનની વકીલ આસ્થા મહેતાએ દલીલ કરી હતી કે હાઈકોર્ટે તર્ક વિરુદ્ધ નિર્ણય આપ્યો હતો અને જમીનમાલિકને 2023ના ઊંચા બજાર મૂલ્યના આધારે મળતુ વળતર મળ્યું હોત, એથી વંચિત રાખ્યો છે.

વિભાગની કબૂલાત:
ઉકાઈ ડેમ વિભાગના કાર્યકારી ઇજનેરે એક સોગંદનામું દાખલ કરીને પણ માની લીધું છે કે અમુક જમીનનો ઉપયોગ ખરેખર વિના કાયદેસર સંપાદન અને વિના વળતરની ચુકવણી કરાયો હતો.

ચુકાદાનો ન્યાય યોગ્ય સાર:
અંતે, સુપ્રીમ કોર્ટે અપીલકર્તાની અરજીઓને મંજૂરી આપી અને હાઈકોર્ટના ચુકાદાને રદ કર્યો. સાથે જ સ્પષ્ટ રીતે આદેશ આપ્યો કે જમીનની બજાર કિંમત એ દિવસે નક્કી થવી જોઈએ જ્યારે કલમ 11 હેઠળ સૂચના જાહેર થાય — અને તે આજદિન સુધી પ્રતિવાદીઓ દ્વારા કરવામાં આવી નથી.

પ્રભાવ અને મહત્વ:
આ ચુકાદો દેશભરના હજારોથી વધુ જમીનમાલિકો માટે આશાની કિરણ સમાન છે, જેમની જમીનો આગામી સમયમાં સંપાદિત થવાની છે. તે સાથે, સરકારે અને અધિકારીઓએ RFCTLARR એક્ટનું યોગ્ય પાલન કરવાની ફરજ પાડે છે અને જમીનમાલિકોને વાજબી વળતર મળે તે સુનિશ્ચિત કરે છે.

કેસનું નામ:
સુમિત્રાબેન સિંગાભાઈ ગામિત વિરુદ્ધ ગુજરાત રાજ્ય

---

ઑર્ડર વાંચવા/ડાઉનલોડ કરવા માટે અહીં ક્લિક કરો